Hız ve sürat kavramları birçok insanın kafasını karıştıran iki terim. Bu kavramları farklı bakış açılarıyla inceleyeceğiz ama önce bu iki kavramın tanımlarına bir bakalım…

  HIZ…

Hız birim zamanda yapılan yer değiştirme olarak tanımlanır. Bu tanımda dikkat edilmesi gereken terim ‘YER DEĞİŞTİRME’ , diğer bir değişle ilk konumun ile son konumun arasındaki en kısa mesafedir.Fiziksel olarak hızın tanımı bu şekildedir ve hız yönlü (vektörel) bir büyüklüktür.

 

 

Bir örnek vermek gerekirse, yuvarlak bir parkurda ‘A’ noktasından koşmaya başlarsak ve hiç durmadan parkuru tamamlayıp, ‘A’ noktasına tekrar geldiğimizde hızımız ‘sıfır’ dır. Bunun nedeni, ilk konumumuza geri dönmüş olmamız ve yer değiştirmemizin ‘sıfır’ olmasıdır. Hız  tanımımız tekrar hatırlarsak, tanım ‘ birim zamanda yapılan yer değiştirme  şeklindedir.Biz parkuru tamamlamak için belli bir zaman harcamamıza rağmen parkuru tamamladığımızda, maalesef  yer değiştirmemiz sıfır olduğu için doğal olarak hızımız da  ‘sıfır’ oluyor.

 

 

Parkurun diğer noktalarında hız?

Parkurun diğer noktalarında ise bir hız değerimiz vardır. Bunun nedeni, belli bir zaman aralığında, ilk başladığımız konumumuzdan farklı bir noktada oluşumuz dur. Bir başka değişle bir yer değiştirme değerimizin olmasıdır. Örneğin ‘A’ noktasından ‘B’ noktasına geldiğimizi düşünürsek, yer değiştirme değerimiz koşmuş olduğumuz parkur değil, iki nokta arasındaki en kısa mesafe olan bir doğru parçasının uzunluğu olarak hesaplanmalıdır yani IABI doğru parçasının uzunluğu dikkate alınmalı.

 

 

  Sürat…

Peki o kadar yolu boşuna mı koştunuz? Tabi ki hayır! O kadar zaman harcayıp koştuğunuz o mesafe başka bir kavramın hesaplanmasında kullanılıyor yani ‘Sürat’ in. Sürat birim zamanda alınan yol olarak tanımlanır ve sürat skaler (sayısal) bir büyüklüktür. Bu tanımda da dikkat edilmesi gereken terim ‘ALINAN YOL’ , harekete başladıktan sonra kat edilen mesafedir.

 

Koşu örneğimize tekrar gelecek olursak, ‘A’ noktasından koşmaya başlayıp, parkuru tamamlayıp tekrar ‘A’ noktasına döndüğümüzde, sürat değerimiz sıfır değildir.Bunun nedeni, Sürat kavramının ‘ALINAN YOL’ ile bağlantılı olmasıdır. Sürat değerimizi bulmak istersek parkurun uzunluğunu, tamamlamak için harcadığımız toplam süreye bölmemiz yeterlidir.  Çemberin diğer noktalarında da sürat hesaplaması yapmak için aynı işlemi uygulayabiliriz.

 

 

 

 

Peki Bu Kavramları Ne Kadar Ayırt Edebiliyoruz…

Capture

Bu terimleri aslında günlük hayatımızda çok karıştırıyoruz. Hatta her şeyi hak eden ‘Sürat‘ kavramı yerine, her ne kadar yanlış olsa da artık kalıplaşmış olan ‘Hız‘ kavramını kullanıyoruz.

Örneğin Ankara’dan İstanbul’a 450 km lik yolu 5 saate gittiğinizde, aklınızdaki düşünce saate ortalama 90 km/saat hız ile gittiğiniz olacaktır. Peki şimdi bir daha düşünün… Bu hesaplar alınan yol üzerinden mi? Yoksa Ankara İstanbul arasında en kısa yol (kuş uçuşu) yani yer değiştirme büyüklüğünden mi yapılıyor?

 

Aslında günlük hayatımızda hız kavramına ideal olarak örnek verebilmek çok kolay d

eğil. Dağlık ve engebeli coğrafyada, hele ki Dünya’mızın da küresel bir yüzeyi olduğunu da düşünürsek…

Not: Anlatılan kavramlar ortalama hız ve ortalama sürattir.