Lise yıllarında fizik dersini ayrı bir dalda görmeye başladığımızda aklımıza tuhaf sorular belirmeye başlar. Bazı sorularda sizin gibi herkesin aklına gelir ve birçok öğretmen sorulara gülüp geçtiğinden, bu soruların cevapları zamanla, araştırılmadıkları için kafalardaki ilk mantıklı düşünce cevap olarak kalır. Bu cevaplarda zamanla bir mit’e, yani efsaneye dönüşür.

Bu mit’ler tahminimce 20 yıldır lise sıralarında, öğrenciden öğrenciye aktarılıyor. Geçenlerde öğrencilerden sınıftaki boş vakitlerimden birinde bir soru aldım. Bu soru ben lise yıllarımda sizin gibi öğrenciyken de vardı:

“Dünya’daki tüm insanlar aynı anda zıplarsa Dünya yörüngesinden çıkar mı?”

earth_east_wide

DSCOVR Uydusunun Dünya Portresi

Cevap “EVET” gibi geliyor, çünkü bu kadar devasa görünen bir olayın etki yapmasını kim istemez? Düşünsenize, 7 milyardan daha fazla insan yaşıyor Yerküre’de. Ufak bir hesaplama ile ortalama insanın kütlesini 60 kilogram alırsak, 420 milyon ton gibi bir kütle ile karşı karşıyayız. Tüm insanları Çin’e topladığımızı ve burada zıplatarak, Dünya’ya belirli bir noktadan etki edeceğimizi düşünelim. Bu sayede Dünya’nın yuvarlak olması yüzünden karşılıklı zıplamaların birbirini nötürlemesini de ortadan kaldırmış oluruz.

Peki zıplayıp yere düştüğümüzde ne olur?

zipla-2 Hiçbir şey…
Bu cevap aslında ne Dünya’nın ne kadar büyük olduğuyla, ne de insanların etkisinin azlığıyla alakalı. Temelde yatan cevap momentum ve toplam momentum’daki değişim. Bir objenin hareket ettirilebilmesi için aslında momentum’unun değişmesi gerekmektedir. Tüm insanlık yukarı zıpladığında momentum’u nerden kazanırlar? Doğru tahmin, Dünya’nın yüzeyinden.
Yukarı doğru zıpladığımızda Dünya’dan aldığımız momentum, aşağı ind

iğimiz momentum ile birebir aynıdır ve ikisininde yönleri birbirine zıttır. Bu yüzden, toplam momentumdaki değişim 0’dır. Eğer momentumda bir değişim yoksa, bu size uygulanan kuvvette de bir değişim olmadığını gösterir, yani cismin hareketini etkileyecek hiçbir şey yapmamışsınızdır.

Bunu şu şekilde de açıklayabiliriz; sizi bir buz pistine bırakalım ve elinize de, rakete lastikle bağlanıp sürekli vurduğumuz oyuncaklardan birini verelim. Kendinizi buz pistinden sadece onu kullanarak çıkartabilir misiniz? Tabi ki hayır, kendinizi kendinize kuvvet uygulayarak hareket ettiremezsiniz.