pepper_moth2

İngiltere’de yaşayan bir güve topluluğu, insan yaşamı kadar kısa bir süre içerisinde evrimsel süreçten geçerek, beyaz üzerinde siyah benekli renklerini tamamen siyaha dönüştürdüler. “Peppered moth” olarak adlandırılan bu türün bireyleri doğal seçilim yoluyla evrim geçirdiler. Yapılan son çalışmalar güvelerdeki bu değişime sebep olan genleri ortaya çıkardı.

Bu türün tipik canlıları beyaz üzerinde siyah benekleri olan, ve bu özellikleri sayesinde ağaç kabuklarında kendilerini kamufle ederek avcılarından kurtulmayı başaran canlılardı. Fakat İngiltere’de gerçekleşen endüstiyel devrim sırasında kurulan kömür fabrikaları, çevrede bulunan bütün binaları ve ağaçları siyah isle kapladı. Artık avcılarından kurtulmaları gittikçe zorlaşan güvelerse, doğal seçilim süreciyle yüzleşmek zorunda kaldı.

 

industrial_butterfly

 

Bulundukları ortama uyum sağlamak ve avcılardan korunmak zorunda olan güvelerin renklerinde değişimler gözlenmeye başladı. 1848 yılında ilk defa vücudunun tamamı siyah olan güveye rastlandı. Bundan tam 47 yıl sonra, Manchester’da gözlenmelenen türün canlılarının %98’i artık tamamen siyah renge sahipti. Siyah renkli güveneler, avcıları olan kuşlardan isli ağaç kabuklarında saklanabilir hale gelmişlerdi ve bu özelliklerini genlerinde meydana gelen mutasyonlar sayesinde sonraki nesillere aktarabilir hale geldiler. Liverpool Üniversitesi’nden bir grup bilim insanı, bu mutasyona sebep olan genlerle ilgili yaptıkları son araştırmalarını yayınladılar.

Araştırmacılar güvelerdeki bu değişime sebep olan mutasyonu tespit edebilmek için, türün önceki görüntüsüne sahip olan siyah benekli beyaz güvelerle, evrimleşmiş hali olan siyah güvelerin DNAlarını inceleyip, karşılaştırmalar yaptılar. Uzun araştırmalar sonucunda, türde mutasyona sebep olan genin, cortex gen bölgesine sıçrama yaparak pigment değişimine sebep olan bir transpozon olduğunu ortaya çıkardılar. Transpozonlar (sıçrayan genler olarak da adlandırılır), farklı gen bölgelerine geçiş yapabilen, yani yerini DNA üzerinde sürekli değiştirebilen ve bu sayede genin canlıya verdiği özellikleri değiştirebilen küçük DNA parçalarıdır. Bilim insanları, araştırmaları boyunca kullandıkları simülasyon tabanlı bir istatistiksel model sayesinde mutasyonun ne zaman oluştuğunu belirleyebildiler. Sonuç olarak, sıçramanın yaklaşık olarak 1819 yılında gerçekleştiğini ortaya çıkardılar. Araştırmacılar, mutasyonun popülasyon içerisinde yaygınlaşmasının ve gözlenebilir olmasının da 30 yıl kadar sürdüğünü belirttiler.

Selection_001

İngiliz güvelerde görülen bu evrim süreci, Charles Darwin’in evrim teorisinin parlayan bir örneği olarak değerlendirilebilir. Bu türde gözlenen evrimsel süreç sayesinde, araştırmacılar farklı canlı türlerinde gözlenen genetik değişiklikleri de saptamaya başladılar.

 

Kaynak: 1, 2