Selam herkese! Çocukluğumuzun çizgi filmi Scooby-Doo’yu çoğunuz hatırlıyorsunuzdur. Şimdi de Scooby-Doo’nun yardımı sayesinde birkaç kavram öğrenip bunları birbirleriyle ilişkilendireceğiz. Konumuz hareket. Peki, hareket ne? Hareketi “bir cismin belirli sabit bir noktaya göre yerinin değişmesi” şeklinde tanımlayabiliyoruz. Peki, bu belirli sabit nokta da ne demek oluyor?

O zaman tüm bunları açıklamaya Scooby-Doo’dan bir fotoğraf karesiyle başlayalım. Fotoğraftaki pembe kitabın yerini söylemenizi istesem her kes farklı bir şekilde tarif edecektir. Kimi Velma’nın 30 cm (0,3 m) önünde, kimi Shaggy’nin 1 m önünde veya kimisi de Scooby-Doo’nun 40 cm (0,4 m) sağında kalıyor diyecektir.

foto1

Ama en önemli nokta olarak fark ettiyseniz her bir tarifte de uzaklık ve yön belirtmiş olmamız. O zaman konum için şu tanımı yapabilmemiz gerekiyor. Konum, bir cismin belirlenen sabit bir noktaya göre yönlü uzaklığıdır. Vektörel bir büyüklüktür ve birimi metredir. Hareket eden cisimler zaman içerisinde konumlarını değiştirdiklerine göre bu konum değişikliğiyle beraber hareketlerini inceleyelim şimdi de öyleyse!

foto2

Yukarıdaki fotoğrafa baktığımızda Shaggy, Scooby-Doo’nun hamburgeri tek başına yemesini istemediği için onun yanına gitmeye çalışıyor. Onu bulabilmek için kırmızı oklarla işaretli yoldan gitmesi gerekiyor. Yani ilk bulunduğu noktadan Scooby-Doo’nun yanına varana kadar yürüdüğü tüm yol aslında bize alınan yol kavramını veriyor. Gördüğümüz gibi alınan yol bizi hareketin yönü hakkında bilgilendirmiyor. Çünkü yol boyunca hareketin yönü değişebiliyor. Bu yüzden kesin bir yön ifadesi kullanamıyoruz. Ama alınan yol bize uzunluk değeri veriyor.

Fotoğraftaki mavi okla gösterilen yola baktığımızda ise Shaggy’nin bize Scooby-Doo’nun yanına ulaşmak için kullanabileceği bir başka yolu gösteriyor. Bu yol aslında Shaggy’nin ilk konumu ve son konumu arasındaki en kısa uzunluğu gösteriyor. Aynı zamanda bir yön de belirtiyor çünkü bir doğru boyunca ilerlenebiliyor ve biz o doğrultu boyunca mavi oklarla gösterilen tek bir yönü tanımlayabiliyoruz. Bu mavi oklarla gösterilen ve yönünü belirttiğimiz uzaklık bize yer değiştirme kavramını veriyor.

foto3

Shaggy ve Scooby-Doo buluştuğuna göre hamburgerlerini afiyetle yiyebilirler!

foto4

foto5

Scooby-Doo ve arkadaşları arabayla A noktasından (bizim belirlediğimiz konum) yola çıkıyorlar. Hareketlerine A noktasından (x=0,t=0) başlayarak E noktasına (x=400m,t=20s) kadar geliyorlar. Sonra geriye dönerek yani E noktasından hareket ederek tekrar A noktasında duruyorlar.

Bu hareketi daha rahat görebilmek için gelin bir tablo yapalım.

foto6

Şimdi tablomuza bakıp daha önce öğrendiğimiz kavramların üzerinden geçelim, yani konum, alınan yol ve yer değiştirme. Bu kavramlar için kendimize bir zaman seçelim. Örneğin t=15 s anında arabanın konumu için x=300 m diyebiliriz. Peki, arabanın tüm hareketi boyunca aldığı yol ve yer değiştirmesi nedir? Tüm hareketi boyunca araba her 5 saniyede bir 100 m yol almıştır. Yani toplamda 800 m yol almıştır. Peki ya yer değiştirmesi de 800 m midir? Hadi gelin beraber bakalım. Yer değiştirme için kullandığımız formülü hatırlayalım.

foto7

O zaman aşağıdaki tablomuz bize tüm bahsettiklerimizi özetliyor.

foto8

Fark ettiyseniz tüm bu hareketler için bir zaman aralığından bahsettik. Hareket sırasında geçen süre bize hız ve sürat dediğimiz diğer iki kavramı açıklamamızda yardımcı olacak. Bahsettiğim bu iki kavramdan hız yer değiştirme ile, sürat ise alınan yol ile bağlantılıdır. O zaman şu şekilde iki tanım yapabiliriz.

Bir cismin yaptığı yer değiştirmeyi geçen zamana oranlarsak bu bize ortalama hız kavramını verir.

Bir cismin aldığı yolu geçen zamana oranlarsak bu bize ortalama sürat kavramını verir.

foto9

scooby-doo-ve-arkadaslari

Scooby-Doo ve arkadaşlarından şimdilik bu kadar!

 

Yukarıda değindiğimiz her şey aşağıdaki kazanım baz

alınarak hazırlanmıştır.

 9.3.1.3. Konum, alınan yol, yer değiştirme, sürat ve hız kavramlarını açıklayarak birbirleri ile ilişkilendirir.

a.    Öğrencilerin söz konusu kavramları vektörel ve skaler olarak sınıflandırmaları sağlanır.