basliksiz-1

Resimde gördüğünüz sarı araba dünyanın ilk arabasıdır. Şoförü de hem dünyanın ilk şoförü hem de arabanın mucididir. Fakat bu ilk arabanın şekli günümüzdeki arabalara benzese de bazı farklılıkları vardır. Örneğin arabanın direksiyonu arabanın gidiş yönünü değiştirmek için değil, tutacak yer olsun, kolları sürekli aşağıda tutup toplardamarları rahatsız etmeyelim diye düşünülerek yapılmış. Durum böyle olunca ülkedeki yollarda dümdüz yapılmış. Yani araba sadece doğrusal bir yolda ilerleyebiliyor.

İkinci farklılık araba çalıştırıldıktan sonra hep aynı hızla gidiyor. Yani vitesi değiştireyim, daha hızlı gideyim, daha yavaş gideyim diye bir şey yok. Hep aynı hızla gitmelisin.

Son farklılık ise arabanın freni yok. Evet fren yok onun yerine durabilmek için resimdeki gibi yollara yürüyen yollar yapılmış. Çalıştırıldığında araba koşu bandına binmiş gibi, çalışsa bile ilerleyemiyor.

O zaman bu zamanın arabalarından birinin 3 saatlik yolculuğuna bir göz atalım;

basliksiz-22

Arabayı, saat 14:00 da saatte 130 km hızla doğuya doğru giderken görüyoruz. Aradan bir saat geçtiğinde, yani saat 15:00 iken arabanın hızı hala 130km/sa ve saat 14:00 de bulunduğu noktadan (konum 0’dan) 130 km ilerde. Saat 16:00 olduğunda yine hızı 130 km/sa ve saat 15:00 da bulunduğu noktadan (konum 1’den) 130 km uzaklıkta. Buradan çıkarabileceğimiz sonuç, hızını hiç değiştirmeden (sabit hız, ivmelenme yok;hızlanma yada yavaşlama), eşit zaman aralıklarında eşit yollar alarak doğrusal bir yolda ilerliyorsanız; Düzgün doğrusal hareket yapıyorsunuz demektir.

Alınan yol (km) 0 130 260 390
Zaman (saat) 14:00 15:00 16:00 17:00

adsiz

Konum zaman grafiğini yorumlarsak; arabanın hareketi saat 14:00’de incelenmeye başlamış ve o anki konumu başlangıç olarak (0) kabul edilmiş. Aradan bir saat geçtiğinde (15:00), araç başlangıç noktasına göre 130 km yol almış (düz bir yolda ilerlediği için yer değiştirme=alınan yol). Saat 16:00 olduğunda yani başlangıçtan 2 saat sonra 260 km yol aldığını görebiliyoruz…Buradan çıkaracağımız sonuç araç her bir saatte eşit (130 km) yol almış.

Peki 1 saat içerisinde bu aracın yer değiştirme miktarı bize neyi verir? Aracın hızını. Günlük hayatta ne dediğinizi hatırlarsanız; ‘saatte 130 km hızla gittik… (130 km/sa)’. Bunu matematiksel olarak ifade etmek istersek;

Hız = Yer değiştirme (km) / zaman (sa)

Grafikten hızını çıkartmak istersek (***doğrusal bir yolda ilerlediği için alınan yol=yer değiştirme ve hız=sürat); Δyer değiştirme / Δzaman= tan α

Hızının sabit ve 130 km/sa olduğunu grafik üzerinden tekrar bakalım;

 

adsiz-23

Konum-zaman grafiğinde de görüldüğü gibi, aracın eşit zaman aralıklarındaki yer değiştirmesi eşit olduğundan, hareketi boyunca hızının sabit olduğunu söyleyebiliyoruz. (her bir saatte 130 km ). Sabit hızı grafikte gösterecek olursak zamanla hep aynı değerde kalmalı;

adsiz-56

 Hızımız sabit olduğu için arabanın hızlanması veya yavaşlaması gibi bir durum yok. Hızda zamana bağlı değişim ivme kavramı olarak adlandırıldığından, hızda da değişim olmadığından arabanın ivmesi ‘0’dır.

Peki ilk resimde gösterdiğimiz gibi arabamız yürüyen banda çıksa ve araba çalışmasına rağmen ileri gitmesi 1 saat boyunca engellense. Bu durumda aracın hızı ve yaptığı hareket hakkında neler söylersiniz?


9.3.1.5. Düzgün doğrusal hareket için konum, hız ve zaman kavramlarını ilişkilendirir.

  1. Öğrencilerin düzgün doğrusal hareketin bütün hareket çeşitlerinin basit hali olduğunu

fark etmeleri sağlanır.

  1. Öğrencilerin deney yaparak veriler toplamaları, konum-zaman ve hız-zaman grafiklerini çizmeleri, bunları yorumlamaları ve çizilen grafikler arasında dönüşümler

yapmaları sa

ğlanır.

  1. Öğrencilerin grafiklerden yararlanarak hareket denklemlerini çıkarmaları ve yorumlamaları sağlanır.

ç. Öğrencilerin günlük hayatta karşılaştıkları hareketle ilgili problem durumlarını

sorgulamalarına ve çözmelerine fırsat verilir.